In deze blog schrijf ik over de vier mentale potenties, vier zijden van de mens, die ik verbind met de vier elementen, in het boeddhisme de Dhatu genoemd. Deze elementen kennen we vanuit verschillende wereldgodsdiensten, boeddhisme, Taoïsme, Paganisme, de Wicca en de Keltische spiritualiteit. Het meest treffend vind ik dit verwoord in het boeddhisme:

De Vier Elementen (Pali: dhatu) vormen een beschrijving van de materiële wereld door Gautama Boeddha.

De Boeddha stelde dat de fysieke wereld bestaat uit de volgende vier basis-elementen. Het Japanse boeddhisme voegt als vijfde element de Leegt toe
Water (symboliseert cohesie en flexibiliteit)
Aarde (symboliseert hardheid en inflexibiliteit)
Lucht of ruimte (symboliseert materiële leegte)
Vuur (symboliseert warmte)

Mentaal en Mentaliteit

Mentaal PotentieelVoor een open avond kregen de deelnemers de opdracht om na te denken over Mentaal en Mentaliteit. Dan gaan bij mij direct de raderen draaien, en zo kom ik op gedachten over een holistisch mensbeeld. Want wat is mentaal? Wat zeggen we als we bedoelen dat iemand ‘mentaal sterk’ is. Dat wordt gezegd van schakers, van spirituele mensen, van emotioneel stabiele mensen en ook van sporters. Ik vond wat informatie op een website (zie hieronder), maar het bevredigde mij niet helemaal, omdat, naar mijn mening, de zaken door elkaar lopen. Natuurlijk als je over een holistisch mensbeeld spreekt, kunnen we de zaken weliswaar onderscheiden, maar niet scheiden. Desondanks weten we dat een menselijk lichaam botten, spieren, vlees en bloed heeft en dat is ook geen pap, anders zouden we weekdieren zijn.

Vier Q? Vier Quotiënten. Ik noem het niet zo. Een Quotiënt een iets wat meetbaar is, een rekenkundige uitkomst. Ik heb bijvoorbeeld een IQ van 134. Maar WTF is een meetbaar IQ. Dat lijkt statisch. Dat zou betekenen dat een IQ is aangeboren, maar daar geloof ik niet in. IQ kan groeien, naar maten iemand meer kennis tot zich neemt. Ik noem het geen IQ, maar MP, Mentale Potentie. Dat zijn alle kanten van de mens, niet slechts het intellect; een mens is namelijk meer dat een rekenkundig centrum. Een mens heeft namelijk vier potenties.

Op ProMentaal staat een holistisch mensbeeld geschetst. Ik kan mijn hierin niet helemaal vinden, omdat, naar mijn mening begrippen, krachten, talenten en vaardigheden door elkaar worden gebruikt. Een deel van deze informatie heb ik gebruikt, maar dit naar mijn eigen inzicht aangepast. Ik spreek bovendien niet van Quotiënt, maar van Potentie. Ik dank ProMentaal wel voor zijn informatie, al ga ik met het concept een andere richting uit.

Intellect – IP: Vuur

Het kernwoord is visie

Intellectuele Potentie(IP) betreft je overtuigingen, de kracht van je gedachten, je focus en motivatie. Mentale Potentie de capaciteit om te memoriseren, analyseren, te rationaliseren, abstract te denken, taal te gebruiken, en te begrijpen en het het omgaan met spanningen door dit rationeel te benaderen. Je bezit ook het vermogen om te overtuigen.

Karaktertrekken die hiermee samenhangen zijn: langetermijn-perspectief, planning voor de toekomst, verwachtingen realiseren, presteren, grenzen verleggen en strategisch denken.

Mensen die eenzijdig gefocust zijn op het Intellect worden mens-onvriendelijk, berekenend, statistisch en koud (dat is merkwaardig aangezien het het element vuur betreft, maar iemand wiens ledematen bevriezen kunnen verbrandingsverschijnselen krijgen). Personen die op het gebied van alle Potenties in balans zijn kunnen spirituele, emotionele en fysieke zaken op waarde schatten. Ze bezitten de mogelijkheid om uitleg te geven aan zaken waar anderen een blinde vlek hebben.

Het Japanse boeddhisme:
Ka
 of hi(火) staat voor de beweeglijke, energierijke objecten, voorgesteld door dieren. Dieren zijn in staat tot beweging en worden al dan niet gestuurd door hun instinct. Lichamelijk geeft het vuurelement ons metabolisme en lichaamswarmte weer. Op emotioneel vlak wordt het in verband gebracht met passie, verlangen en motivatie.

Emotioneel – EP: Water

Het Kernwoord: passie

Het Emotioneel Potenteel (EP) heeft betrekking op het herkennen en hanteren van emoties, relaties aangaan en onderhouden, samenwerken met anderen, aandacht en waardering voor anderen, sociale gevoeligheid, empathie, communicatie, idealistisme en geloven in mensen.

Het water is altijd in beweging. Net zoals de emoties kunnen fluctueren van hoog (vreugde) naar laag (zwaarmoedigheid) als de golven van de zee. Het vertegenwoordigt de wens, het verlangen, de motivatie een visie te realiseren. Passie ontstaat als een verlangen gecombineerd wordt met je talenten, deze liggen verankerd in de emotie. Veel kunstzinnigen zijn typisch gepassioneerd-emotioneel.

Een eenzijdig emotioneel gericht persoon kan erg beïnvloed worden door haar/zijn emoties, en daardoor soms in de put zitten en twijfelen, andere keren overenthousiast zijn. Karaktertrekken die hiermee samenhangen zijn: optimisme, hoop, moed, empathie, gevoel, plezier, humor en mensgerichtheid. Een persoon bij wie de emoties in harmonie zijn met de andere potenties zal invoelend zijn, een persoon die voor anderen klaarstaat, zich opoffert voor anderen en altijd bereid is om te helpen.

Het Japanse boeddhisme zegt hierover:
Sui
 of mizu(水) representeert alle vloeibare, vormeloze dingen in de wereld. Naast voor de hand liggende voorbeelden zoals zeeën, rivieren en andere waterlandschappen, zijn ook planten een goed voorbeeld van dit element. Juist omdat ze, alhoewel ze onbeweeglijk zijn, zich kunnen aanpassen aan hun omgeving naargelang de richting van de zon en de verandering van de seizoenen. In het lichaam wordt het waterelement weergegeven in het bloed en andere lichaamsvloeistoffen. Emotioneel en mentaal gezien wordt water in verband gebracht met flexibiliteit en het aanpassingsvermogen.

Fysiek – FP: Aarde

Het Kernwoord: discipline

Bij het Fysieke Potentie (FP) gaat het met name om het verzorgen van je lichaam. Dat heb je voor een groot deel zelf in de hand. Denk maar aan voldoende beweging, niet roken, matig zijn met alcohol, goede voeding en ontspanning. Fysieke Potentie is het vermogen om je lichaam, een ongelooflijk complex systeem, aan te sturen en allerlei processen plaats te laten vinden.

Discipline is de prijs die je betaalt voor het omzetten van je visie naar realiteit. Discipline ontstaat als visie samengaat met toewijding. Als je sport, Martial Arts praktiseerde, aan yoga doet en dergelijke heb je discipline nodig. En let op: je lichaam heeft een belangrijke signaalfunctie.

Personen die eenzijdig fysiek georiënteerd zijn kunnen zich constant zorgen maken over hun lichaam, hun gezondheid of eenzijdig seksueel gedreven zijn. Karaktertrekken die hiermee samenhangen zijn: realisme, het nemen van initiatieven, hard werken, standvastigheid, zelfdiscipline, consequent zijn en besluitvaardigheid. Personen bij wie het Fysieke Potentie in balans is met de overige elementen zijn in staat zware lasten te torsen, anderen te motieven, kunnen consequent zijn en zij nooit te moe om er voor anderen te zijn.

Het Japanse boeddhisme zegt:
Chi
(地) staat voor de vaste voorwerpen op aarde. Stenen zijn de grootste vertegenwoordigers van het aarde-element in de natuur; ze kunnen niet bewegen, groeien of veranderen, zonder de hulp van andere elementen. In het menselijk lichaam representeren de botten, spieren en andere weefsels dit element. Op emotioneel vlak wordt dit element geassocieerd met koppigheid, het zich verzetten tegen verandering en de wens, drang naar stabiliteit.

Het Kernwoord: Geweten.

Het Spirituele Potentie (SP) bepaalt wie je in wezen, in de diepste kern, bent. Door je af te vragen wat je echt belangrijk vindt in het leven, kom je tot de kern van wat je drijft. Dit kan je bereiken door meditatie, contemplatie, reflecteren, yoga, Reiki en dergelijke. Daarmee boor je een innerlijke krachtbron aan die je prestaties ten goede komen. Spirituele intelligentie gaat over onze behoefte aan betekenis en onze diepere wens om te visualiseren. In deze huidige wereld is spiritualiteit essentieel. Het geweten is het morele zintuig waarmee je kan onderscheiden wat goed en kwaad is. Het is dat wat betekenis geeft aan ons leven en te weten wat er werkelijk toe doet. Het is de leidende kracht voor visie, discipline en passie.

Personen die eenzijdig spiritueel georiënteerd zijn kunnen zweverig worden en fladderen. Karaktertrekken die hiermee samenhangen zijn: integriteit, verantwoordelijkheid, wijsheid, moraliteit, ethiek, bescheidenheid, eerlijkheid, respect, begaafd zijn, in staat zijn anderen op een hoger spiritueel niveau te brengen en inspiratie. Personen bij wie de spiritualiteit in balans is met de overige Potenties, zijn in staat anderen te ondersteunen en te onderwijzen. Zij zullen, als ze zuiver zijn, mensen niet van zich afhankelijk maken, maar stellen er hun eer in anderen te laten groeien, zodat ze je eigen niveau overstijgen.

Om succesvol te zijn heb je alle Potenties hard nodig: IP in de vorm van visie en motivatie, EP in de vorm van passie en plezier, FP in de vorm van discipline en gezonde levensstijl en SP in de vorm van geweten en authenticiteit.

Het Japanse boeddhisme
 of kaze(風) representeert dingen in een gasvormige toestand, die bewegingsvrijheid en een uitbreidend karakter bezitten. Afgezien van de vanzelfsprekende voorbeelden zoals gassen, is de mens zelf een uitstekende vertegenwoordiger hiervan. De mens groeit niet alleen fysiek, maar ook op mentaal vlak, in termen van kennis, ervaringen en persoonlijkheid. Lichamelijk staat dit element voor het ademen, de verwerking van zuurstof en andere gassen tussen cellen. Op emotioneel en mentaal vlak uit dit element zich als zorgeloosheid, compassie, wijsheid en een onbevangen attitude.

Leegte

Waar elementen zijn moet noodzakelijkerwijs leegte zijn, de leegte die gevuld wordt door de elementen. Kijk maar naar het heelal, de wereld om ons heen. Zonder leegte kunnen de overige elementen niet bestaan. Dor meditatie creëren we in eerste instantie de leegte waardoor de elementen hun beslag krijgen. De leegte schept de voorwaarde voor de overige elementen. Daar om is leegte noodzakelijk. De leegte scherpt de voorwaarde voor alle andere elementen, en daarom moet de mens steeds weer terugkeren naar de leegte. De leegte is schijnbaar. De leegte is vol, de leegte schept, letterlijk, ruimte om te leven. De leegte geeft ruimte aan  vuur, water, aarde en lucht. Zonder leegte hebben de vier elementen geen bestaan, het is juist door de leegte dat ze bestaan. dat wij bestaan. Als een mens zich niet in de ruimte bevindt, bestaat de mens niet. Het alles bestaat door het niet. Dat is de inclusiviteit van de Tao, de inclusiviteit van Yin en Yang. Wellicht is de leegte ‘de ruimte om te bestaan’, het bestaan an sich.

 of sora(空) wordt vaak vertaald als ‘leegte’, maar betekent ook ‘lucht’ of ‘hemel’. Dit element staat voor dingen die buiten de alledaagse ervaring staan, die samengesteld zijn uit pure energie. Mensen in een hogere bewustzijnstoestand (bv. door middel van meditatie) en het subatomaire materiaal atomen, die veranderen in de moleculen die alle dingen in het heelal vormen. In het lichaam wordt dit element voorgesteld door de geest en het denkvermogen. Op emotioneel en mentaal vlak wordt het geassocieerd met kracht, creativiteit, spontaniteit en vindingrijkheid.

Mentaliteit

De vier potenties

Wat is nu mentaliteit? Mentaliteit is taalkundig gezien het zelfstandig naamwoord van het bijvoeglijk naamwoord mentaal. Daarom classificeer ik het als het geheel van de Fysieke, Spirituele, Intellectuele en Emotionele mens die bestaat in de Ruimte, in de Leegte. Het is de mens van de vijf elementen: Aarde, Lucht, Vuur en Water en Leegte, want we kunnen omschrijven als de basis van de Kosmos.

Je wordt dan tot een Kosmische mens die het zichtbare overschrijd en grensverleggend is, een steun en toeverlaat en visionair is. Als je zo in balans bent bezit je pas echt mentaliteit. Maar alles bestaat bij de gratie van de Leegte, want zonder leegte is er geen ruimte om te bestaan.

Dit is slechts een inleiding op het onderwerp. In latere artikelen zal ik meer schrijven onder de categorie ‘Dhatu

2 Thoughts to “De vijf Dhatu (Potenties)”

    1. Thanx. Ik ga vandaag wat schrijve over de Dhatu Water (Jal)

Leave a Comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.